Werken AAN je onderneming

Tegenstemmen

Al bijna een maand is de PVV van Geert Wilders volgens de peilingen de grootste partij van Nederland zou zijn. Als Geert iets goed kan, is het wel gebruik maken van de media om zijn boodschap voor het voetlicht te brengen. Het gaat mij in deze post niet om de PVV zelf. Ik wil nader ingaan op het huidige verkiezingssysteem en de gevolgen ervan.

Wat momenteel gaande is in de politiek laat zich goed beschrijven door het ondernemersmodel. Nederland heeft een veelpartijenstelsel en op zich is het prachtig dat er voor ieder politiek geluid er ruimte bestaat. Het probleem is steeds om deze verschillende geluiden met elkaar te verenigen. Om aandacht te krijgen, zet je je af tegen andere partijen, maar tegelijkertijd moet je toch met elkaar een regering vormen. Anders is het land onbestuurbaar geworden.

En de crisis (conflictfase) waarin het politieke systeem verkeert is het bestaan twee tegengestelde krachten. Je kunt stemmen trekken door polariserende standpunten in te nemen en weinig bereid zijn om concessies te doen naar andere partijen. Maar hiermee is een deelname aan een regering haast uitgesloten. Dit fenomeen doet zich zowel aan de linkerkant als de rechterkant van het politieke spectrum voor. De vraag is, welke systeemverandering is nodig om onderlinge verschillen met elkaar te verenigen.

De partijen die wel bereid zijn om over en weer concessies te doen, maken wel kans om met elkaar een regering te vormen. Maar deze concessies zijn koren op de molen van de polariserende partijen. En de achterban die zij vertegenwoordigen zien hun keuze voor een standvastige partij weer bevestigd. En wekelijks kunnen we de tussenstand vernemen via peilingen. En in tegenstelling tot de koersen op de beurs, zijn hier niet alleen verliezers maar ook winnaars.

De peilingen vormen een belangrijk onderdeel in de politiek, al zal geen enkele politicus ronduit toegeven dat hij of zij rekening houdt met de peilingen. Uiteindelijk worden de acties van een politicus in de media altijd gewogen aan de hand van deze koersuitslagen. En het vervelende is dat dit het maken van goed en afgewogen beleid lastiger maakt.

Regelmatig verdedigen politici hun keuzes door te wijzen op hoeveel kiezers zij wel niet vertegenwoordigen. Zo verdedigde Rita Verdonk destijds haar keuze om toch voor het leiderschap van de VVD te gaan, doordat zij zoveel kiezers had aangetrokken. En toen ik dat haar toen hoorde zeggen, vroeg ik me af: hoeveel mensen zouden tegen haar stemmen. Wat nou als we niet alleen een stem maar ook een tegenstem zouden hebben.

Dus wanneer iemand roept: ik vertegenwoordig 500.000 kiezers, dat dan iemand kan roepen: maar er zijn 700.000 mensen die expliciet niet voor jou kiezen. Is de verhouding stemmen versus tegenstemmen geen goede graadmeter voor de mate waarin je in staat bent om zinnig beleid voor te stellen dat tevens rekening houdt met wensen van andere volksvertegenwoordigers?

Laten we in gedachte dit eens stap verder nemen. Stel dat je in het kieshokje zowel een stem voor een partij als tegen een partij kan geven. Je mag desgewenst blanco-stemmen of blanco-tegenstemmen. Alle stemmen voor een partij worden opgeteld en alle tegenstemmen worden daar weer vanaf getrokken. Zou een dergelijke eenvoudige toevoeging aan ons kiesstelsel er niet toe kunnen leiden dat het politieke debat veel meer gaat over wat ons bindt dan wat ons van elkaar doet verschillen (zoals nu het geval is)?

Ik weet het antwoord niet, maar het lijkt me op z'n minst interessant om dit eens te meten. Ik zal Maurice eens peilen of hij er wat voor voelt dit te doen.

Ondernemers, de kwetsbaarste groep van onze samenleving?

Ooit heb ik eens gekscherend gezegd dat ondernemers feitelijk de kwetsbaarste groep van onze samenleving is. Het beeld van een kwetsbare groep staat lijnrecht tegenover het beeld dat de meeste mensen hebben van ondernemers: namelijk de onafhankelijken die doen wat ze willen in het leven.

Ik huil geen krododillenstranen om mijn keuze voor het ondernemerschap. Wanneer je ervoor kiest, geef je een bepaalde mate van sociale zekerheid op en je zegt tegen de maatschappij: ik kan en zal mijn eigen boontjes doppen. En ik wist waar ik aan begon in 2000 toen ik zelf mijn baan had opgezegd om als ondernemer te beginnen.

Ik heb wat meer moeite met de positie van ondernemers binnen de samenleving. In de jaren dat ik zelf onderneem, heb ik gemerkt dat jaarlijks het percentage belasting dat ik over mijn inkomen betaal wordt verhoogd. Dat is makkelijk voor mij om te meten omdat ik al sinds 2002 mij maandelijks hetzelfde loon toeken, namelijk het zogenaamde 'gebruikelijke loon voor ondernemers'. En ieder jaar zie ik dat mijn netto inkomen lager uitkomt, terwijl de bruto loonkosten hoger worden.

Gisteren was op Zibb te lezen dat in de afgelopen 20 jaar het reëel besteedbaar inkomen van ondernemers met 30% is gedaald, terwijl dat van werknemers gelijk is gebleven. Dit cijfer strookt met de ontwikkeling van mijn eigen loonkosten. Ondanks deze positieverslechtering is het ondernemerschap populairder dan ooit. In ieder geval een bewijs dat mensen niet kiezen voor het ondernemerschap om het geld maar om de vrijheid.

Wat mij stoort is dat de overheid enerzijds jarenlang bezig is om het ondernemerschap te stimuleren (vooral met de mond) en anderzijds steeds meer (sociale) problemen op ondernemers afwentelt. En het meest opvallende hieraan is de oorverdovende mediastilte rondom dit beleid. Zo is afgelopen najaar afgesproken dat de WW-premie voor werknemers zal worden afgeschaft om hun koopkracht op peil te houden. Maar bij mijn weten is niet de WW zelf afgeschaft.

Ik heb het nagezocht en kon er verder niets over vinden, maar ik vermoed dat de WW binnenkort wordt betaald van de pot algemene middelen, waar ondernemers verhoudingsgewijs meer aan bijdragen dan werknemers. Maar ondernemers maken vervolgens geen aanspraak op de WW. Dat vind ik niet erg, maar waarom zouden ondernemers moeten bijdragen aan een voorziening waar ze niet aan mogen deelnemen?

Het punt van deze post is niet om zozeer te klagen over dergelijke besluiten, maar om het onderliggende mechanisme aan te kaarten. Zaken omtrent het CAO worden regelmatig breed uitgemeten in het nieuws, maar ik vrees dat de uitkomsten van het onderzoek van het EIM nauwelijks weerklank zal vinden. En waarom niet? Simpelweg omdat het ondernemers eigenlijk aan een strijdmiddel ontbreekt. Je kunt als ondernemer wel staken, maar daar heb je eigenlijk alleen jezelf mee. En bovendien ligt het niet in de aard van de ondernemer om te wijzen naar anderen.

Maar dat neemt niet weg dat een economie sterk afhankelijk is van de bereidheid van mensen om voor eigen rekening en risico een bedrijf te starten en te runnen. En wanneer de huidige trend waarin ieder jaar het besteedbaar inkomen voor ondernemers met 1,5% daalt, kan er wel eens een tijd komen waarin ondernemers er en masse de brui aan geven. Het feit dat ondernemers veel minder morren (en staken) dan andere groepen in onze samenleving is nog geen reden om ze structureel financieel achter te stellen ten opzichte van werknemers.

Nieuwsverwachting voor het komende jaar

Jaren geleden hoorde ik op de radio hoe de weersverwachting voor het komende jaar luidt. Dat weerbericht is, ondanks de klimaatveranderingen, nog weinig veranderd. Het luidt ongeveer als volgt:

• We verwachten temperaturen tussen de min 30 en plus 35 graden, met incidentele uitschieters naar beneden of naar boven;
• Verder moet men rekening houden met zeer dichte mist en gladheid, met name op bruggen en lokale wegen;
• Ook moet men rekening houden met krachtige windstoten, variërend van windkracht 0 tot 12 Beaufort, uit uiteenlopende richtingen;
• Maar tussen de buien, miezer en mist, zijn zonnige perioden te verwachten. Smeert u alvast in met zowel vaseline als zonnebrandolie, om de kans op verbranding en bevroren lichaamsdelen te verkleinen.

Leuk om te lezen, maar met een dergelijk weerbericht kun je niet zoveel. Het valt mij op dat ik momenteel het weerbericht interessanter vindt dan de rest van het nieuws (en ik kijk tegenwoordig al heel weinig nieuws meer). Maar met wat ik zie, vraag ik me af: is dit nieuws? Het is in ieder geval niet nieuw. Ik zou het liever Ouds willen noemen.

Wat is er nieuw aan het feit dat de Palestijnen overhoop liggen met de Israëliërs? Of dat de PVV weer eens een schofferende opmerking heeft gemaakt, waar de overige politieke partijen over vallen. En de beurskoersen zullen ongetwijfeld weer sterk schommelen, net als de rente en de wisselkoers van de dollar.

We noemen informatie vaak 'nieuws' wanneer het afwijkt van wat we ervoor wisten. Als gisteren een staakt-het-vuren is afgekondigd door Hamas, is het nieuws wanneer het vandaag wordt geschonden. Maar als je uitzoomt en kijkt over een periode van 40 jaar, is er nauwelijks nieuws op te tekenen in de situatie tussen de Israëliërs en de Palestijnen.

Ook alle berichten over de klimaatveranderingen en hoe we waarschijnlijk nog gaan meemaken dat alle olie op is, is in afgelopen 20 jaar min of meer hetzelfde gebleven. Het journaal is geen nieuws, maar eerder een herhaling van de stand van zaken, zoals deze al jaren bekend zijn.

Incidenteel wordt er wel iets nieuws gemeld, zoals de val van de muur, of de eerste man op de maan, of de aanslagen op de Twin Towers. Maar over het algemeen is het nieuws weinig nieuws onder de zon. En zo verwacht ik ook weinig nieuw nieuws voor 2009: het kan vriezen en het kan dooien.

Voor mij zou het nieuws zijn wanneer Israël en de Palestijnen gezamenlijk werken aan een tweede Gazastrook die in de Middellandse zee wordt aangelegd, om zo hoogwaardige landbouwgebieden voor de Palestijnen te creëren. Of dat Geert Wilders een eigen programma krijgt bij de Nederlandse Moslim Omroep. Of dat er een nieuw soort brandstof is uitgevonden waarmee door het gebruik ervan, de olievoorraad wordt vergroot en de CO2 in de lucht wordt verminderd.

Ik hou mijn adem in ieder geval niet in.

De Fransen hebben geen woord voor ondernemer

Het duurt niet lang meer voordat de verkiezingen voor de nieuwe president van Amerika beginnen. Dat betekent onherroepelijk een einde aan acht jaar George Bush als president.

Hij zal niet de geschiedenis ingaan als meest welbespraakte president van Amerika. Een van zijn uitspraken die mij het meest is bijgebleven, is wel "The French don't have a word for Entrepreneur". Maar het blijkt dat hij deze uitspraak nooit heeft gedaan, maar het had zomaar gekund. Het blijkt overigens  dat Frankrijk relatief weinig ondernemers heeft (2 miljoen, versus nu bijna 800.000 in Nederland).

Onze ondernemende geest blijkt ook wel uit een uitspraak uit de jaren zeventig van de vorige eeuw. Toen zei toenmalig minister-president Den Uijl de woorden: "we are a country of undertakers (= Engels voor begrafenisondernemer)". Dat is ook een manier om uitdrukking te geven aan onze VOC-mentaliteit.

Tot lering ende vermaak toch nog een lijstje met beroemde uitspraken van Bush waarin ook zijn "entrepreneur-uitspraak" is opgenomen.

De rol van ondernemers in maatschappelijke problemen

Afgelopen zondag zag ik een uitzending van Jorritsma blikt vooruit dat ging over visionair ondernemerschap. Zeker het kijken waard. Het heeft mij geïnspireerd om wat over te schrijven.

In de uitzending werd geconstateerd dat veel maatregelen van de overheid in het verleden niet hebben gewerkt. En hoe goed bedoeld ook, maatregelen gaan nooit werken wanneer er dwang voor nodig is. Wanneer de tijd er niet rijp voor is, is het gedoemd te falen en het zal bakken met geld kosten.

Verrassend is dat zelfs oud-vakbondsvoorzitter Lodewijk de Waal aangeeft dat de rol van de overheid in het stimuleren van duurzaam ondernemerschap maar beperkt is. Ik was het in het verleden vaak helemaal niet met hem eens, maar ik sluit me hier volledig bij aan.

Ik denk ook dat het in gang zetten van maatschappelijke veranderingen van onderaf moet komen. Je moet telewerken niet verplichten, want dan komt men in verzet. Natuurlijk waren de technische middelen er 10 jaar geleden ook. Maar het is pas nu zo goedkoop en gebruikelijk om mobiel te kunnen werken, dat het daadwerkelijk een (winstgevende) kans is voor ondernemers. En dit gaat ook gelden voor tal van andere maatschappelijke problemen, zelfs voor het gebruik van fossiele brandstoffen.

De rol van de overheid is in mijn ogen vooral faciliterend. Je ziet het effect van een slurptax en het verlagen van de bijtelling op leaseauto's die energiezuinig zijn. In het verlengde ervan zijn er vast nog wel andere creatieve belastingmaatregelen te bedenken die mensen en ondernemers uitnodigen de boel duurzamer te organiseren.

Motivatie om ZZP'er te worden volgens FNV

In een artikel van de Volkskrant getiteld FNV: vaklui ontvluchten bedrijven dat vanochtend verscheen, is onder andere het volgende te lezen:

• Steeds meer vaklieden keren hun werkgever de rug toe en beginnen voor zichzelf. Ze hebben genoeg van reorganisaties en managers die alles willen controleren.
• Een belangrijke reden voor werknemers om voor zichzelf te beginnen is dat ze dan meer met hun vak bezig kunnen zijn

Dit zijn stellingen die door FNV-voorzitter Agnes Jongerius afgelopen maandag zijn genoemd tijdens de opening van het academisch jaar van de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Ik vind dit complete nonsens. Ik mag hopen dat de motivatie om Zelfstandige te worden is om 'eigen baas' te worden en je eigen arbeidstoekomst in eigen hand te nemen. Niet vanwege die 'vervelende managers' die alleen maar met behulp van Excel constant het bedrijf maar aan het reorganiseren zijn, of dat je als werknemer niet eens meer je vak kunt uitoefenen.

Toen ik het artikel las, vroeg ik me af: wat is nu eigenlijk het probleem (volgens de FNV)? De overheid stimuleert al jaren het ondernemerschap. En als zowel (voormalig) werknemer en bedrijf blij zijn met deze ontwikkeling, dan zijn er toch alleen maar winnaars? Of is de FNV de verliezer in het verhaal?

In dit artikel noemt Jongerius het niet verbazingwekkend dat bonden die ook ZZP'ers organiseren (zoals ook het FNV) het hardst groeien. Dus de FNV zou zich ook winnaar moeten voelen van deze trend. Maar misschien verliezen ze netto wel leden omdat de aanwas van ZZP-leden kleiner is dan het verlies van werknemer-leden.

Ik vraag me af of de FNV de ZZP'ers zou moeten willen organiseren wanneer zij eigenlijk de ZZP'er zien als iemand die zelfstandige geworden is tegen wil en dank en niet omdat zij hier zelf voor kiezen.

Hoe betrouwbaar kan/moet een overheid zijn?

Volgens de ombusman financiële dienstverlening Jan Wolter Wabeke en Stichting Woekerpolisclaim is de overheid mede schuldig aan de problemen met de woekerpolissen, omdat zij de fiscale regels voor het aftrekken van de premies in de afgelopen jaren hebben veranderd. Zij zijn van mening dat de overheid zich onbetrouwbaar gedraagt.

Er is wel iets voor deze redenatie te zeggen, al moet ik eerlijkheidhalve toegeven dat ik er te weinig van afweet om er een goed oordeel over te geven. Een overheid die de fiscale regels wijzigt is van alle tijden en je hoeft geen Nostradamus te zijn om te voorspellen dat in de toekomst nog wel een aantal regels zullen worden aangepast (in het nadeel van de belastingbetaler). Denk maar eens aan de pensioensleeftijd of de hypotheekrenteaftrek.

Het grote probleem hier is dat mensen het gevoel hebben dat ze speelbal zijn van nukken van de overheid. Dat gevoel is goed te begrijpen, zeker wanneer je werknemer bent. De werkgever houdt loonbelasting in voor haar werkgevers en, indien de werknemer zijn belastbare inkomen weet te verlagen door het opvoeren van aftrekposten, krijgt de werknemer een deel van dat geld weer terug.

Ondernemers (ook wel de werkgevers) ontvangen in eerste instantie al het geld, ook het deel dat (uiteindelijk) naar de belastingdienst moet gaan. In onderstaande afbeelding is dit verschil tussen ondernemer en werknemer weergegeven:

Waarom is het voordeliger om ondernemer te zijn dan werknemer? Simpel. Ten eerste heb je als ondernemer meer invloed op wanneer je de belasting moet betalen en in veel gevallen kun je de betaling voor langere tijd uitstellen. Ten tweede gelden er voor ondernemers veel meer fiscale aftrekposten en andere voorzieningen dan voor werknemers. Door er slim mee om te gaan kun je het uiteindelijk te betalen belastingbedrag aanzienlijk verlagen.

Mijn punt is als volgt: Van welke kleur de zittende regering ook is, geen van hen ontkomt aan de realiteit dat door ontgroening en vergrijzing er steeds grotere lasten door een steeds kleinere groep mensen moet worden gedragen. Veel werknemers hebben hun financiële toekomst gebouwd op basis van de huidig geldende fiscale regels, in het bijzonder de hypotheekrenteaftrek. Teveel mensen laten hun financiële toekomst afhangen van de bewegingen van overheid, in het bijzonder werknemers. Wanneer je je weer eens beklaagt over een onbetrouwbare overheid: wordt het niet eens tijd om wat te ondernemen?